28-04-07

Taalprobleem: (ont)slaan, (ont)sloeg, ont/ge-slagen

FOUT Heel concreet: u kunt dus niet ontslaan worden?
GOED Heel concreet: u kunt dus niet ontslagen worden?


VERKLARING
Slaan, sloeg, geslagen. Ook in afleidingen en samenstellingen.

15:38 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taal, taalkunde, taalprobleem | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

26-04-07

Taalprobleem: verwonden

FOUT Toen heeft een man vanuit een toren op de campus 15 mensen doodgeschoten en 31 gewond.
GOED Toen heeft een man vanuit een toren op de campus 15 mensen doodgeschoten en 31 verwond.

VERKLARING
Dit is een stilistische kwestie.
Het werkwoord "wonden" klinkt erg archaïsch. In modern Nederlands zeggen we "verwonden".
Maar als je verhaal zich afspeelt in de 19e eeuw, kun je natuurlijk best "wonden" gebruiken.
Dit is dus een van die taaltips die verstandig moeten worden toegepast.

14:05 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taal, taalprobleem, taalkunde | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

24-04-07

Taalprobleem: na aan het hart liggen

EERSTE VARIANT Vandaag maken we kennis met de mensen die hem nauw aan het hart liggen.
TWEEDE VARIANT Vandaag maken we kennis met de mensen die hem na aan het hart liggen.

VERKLARING
'Na' betekent 'dicht bij'.
Maar daarmee is ons probleem niet opgelost.
Geen enkele Van Dale lijkt de uitdrukking 'nauw aan het hart' te kennen, wel 'na aan het hart'.
De Taaladvies.net klasseert 'nauw aan het hart' echter als standaardtaal.
De uitdrukking is wel opgenomen in enkele taalboeken, maar die zijn allemaal Vlaams. En twee daarvan geven expliciet of impliciet de voorkeur aan 'na aan het hart':
Stijlboek VRT (2003) doet dat expliciet, en het Vlaams-Nederlandswoordenboek (2003) doet dat impliciet door het als Vlaams te klasseren.
We moeten we daar dan mee aanvangen?

Een zoektocht met een populaire zoekmachine levert het volgende op:

  • nauw aan het hart
    • Belgische Nederlandstalige sites: 49.300 pagina's
    • Nederlandse Nederlandstalige sites: 750 pagina's
  • na aan het hart
    • Belgische Nederlandstalige sites: 30.500 pagina's
    • Nederlandse Nederlandstalige sites: 47.800 pagina's
(meting uitgevoerd op 24 april 2007)

Met andere woorden: in Nederland is de uitdrukking 'nauw aan het hart' heel weinig gebruikt, en is er een heel sterke voorkeur voor 'na aan het hart'.
In België is er een voorkeur voor 'nauw aan het hart', maar is 'na aan het hart' heel goed bekend en wordt het veel gebruikt. Wat doe je met zulke resultaten?
Vertalers zou ik aanraden te kiezen voor 'na aan het hart'. Schrijvers daarentegen kunnen best gebruik maken van hun vrijheid om te doen wat ze willen.
Ik ben er geen voorstander van om voortdurend woorden en uitdrukkingen te vermijden omdat ze in Nederland minder bekend zijn dan in België, omdat zoiets onvermijdelijk tot taalverarming leidt.
Wat is er tenslotte mis mee dat het Nederlands twee uitdrukkingen zou kennen voor 'na/nauw aan het hart liggen'?
Maar als vertaler moet je wel zeker zijn dat je tekst door zo veel mogelijk mensen wordt begrepen, en vandaar dat ik vertalers aanraad het te vermijden.
De vraag is waarom er zo'n groot verschil is tussen Nederlandse en Belgische sites.
Daarom onderzochten we ook het voorkomen van de woordjes 'na' en 'nauw'.

  • nauw
    • Belgische Nederlandstalige sites: 762.000 pagina's
    • Nederlandse Nederlandstalige sites: 1.270.000 pagina's
  • na
    • Belgische Nederlandstalige sites: 1.900.000 pagina's
    • Nederlandse Nederlandstalige sites: 6.260.000 pagina's
(meting uitgevoerd op 24 april 2007)

Met andere woorden: het woordje 'na' wordt zowel in België als in Nederland meer gebruikt dan het woordje 'nauw'.
De vraag is natuurlijk: waarom?
Beide woordjes hebben veel betekenissen. In de uitdrukking 'nauw aan het hart' is 'nauw' een voorzetsel, maar in 'een nauwe straat' is het een bijvoeglijk naamwoord. Het kan zelfs een zelfstandig naamwoord zijn: 'Hij zit in het nauw.'
Aangezien 'na' in veel gevallen een voorzetsel is (een zoekmachine geeft 'na' ook als afkorting), kent het veel betekenisvarianten.
Zonder grondiger onderzoek kan dus nauwelijks iets worden besloten op basis van het voorkomen van 'na' en 'nauw'.

13:07 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

23-04-07

Taalprobleem: een kopje in een tas

FOUT Hij stootte zijn tas om en zag gegeneerd hoe de koffie recht in haar aktetas liep.

GOED Hij stootte zijn kop om en zag gegeneerd hoe de koffie recht in haar aktetas liep.

VERKLARING
Het is een van de hardnekkigste taalfouten, maar mensen die ze maken beseffen vaak niet hoe erg ze opvalt, en hoe slordig ze overkomt.
Koffie drink je uit een kop die op een schoteltje staat.
Tas en ondertas zijn letterlijk vertaald Frans en geen algemeen Nederlands.

Wie ziek is, of ziek geweest is, weet dat een zieke slordiger is dan iemand die gezond is. Slordigheden geven daardoor gemakkelijk een indruk van zwakte.

13:05 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taal, taalprobleem, taalkunde | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

16-04-07

Taalprobleem: door (een) onbekende oorzaak

FOUT Het vuur ontstond om een nog onbekende reden in de slaapkamer van de ouders op de eerste verdieping.
GOED Het vuur ontstond door (een) nog onbekende oorzaak in de slaapkamer van de ouders op de eerste verdieping.


VERKLARING
Met een reden motiveert iemand waarom hij iets zegt of doet. De oorzaak verwijst naar de omstandigheden die ergens toe leiden.
Het lidwoord "een" wordt een meestal weggelaten.

14:47 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taalprobleem, taalkunde, taal | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

13-04-07

Taalprobleem: automonteur

FOUT De automecanicien was stapelgek op snelle bolides, maar reed meestal met opgelapte ouwe karren.

GOED De automonteur was stapelgek op snelle bolides, maar reed meestal met opgelapte ouwe karren.

VERKLARING
De vakman die aan je auto werkt is een automonteur en geen mecanicien.

Bron: ABN-gids, P.C. Paardekooper, Den Haag, Sdu, Standaard, 1996

14:10 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taal, taalprobleem, taalkunde | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

05-04-07

Recensie "Modderland" door Paul Stewart en Chris Riddell

Modderland-trilogie, door Paul Stewart en Chris Riddell

recensent: Peter Motte

onder auspiciën van De voormalige Tijdlijn en Vertaalbureau Motte

De grappige Modderland-trilogie behoort tot de categorie jeugdverhalen waar ook volwassenen zich mee amuseren. Bart belandt per ongeluk in een wereld waar magie bestaat. Spijtig genoeg zijn alle goede tovenaars verdwenen. Waarheen?

Niemand weet het, en er wordt naarstig - nou ja - gezocht. Bart wordt opgevangen door de meest klungelende tovenaar van de hele bende: Randalf de Wijze. De enige die niet verdween. Waarschijnlijk omdat hij niet genoeg tovenaar is voor de rol van verdwenen tovenaar. En hij is platzak, waardoor Bart het ook niet gemakkelijker krijgt. Onze held verlangt dan ook heftig naar huis, maar wordt op zijn tocht door de tovenaarswereld gelukkig vergezeld door zijn hond, Hendrik. En door de wat eigenwijze maar heus niet domme parkiet Veronica. Al bij al een gevarieerd gezelschap dat nét is opgewassen tegen de taken die Randalf aanneemt om wat geld te verdienen - al of niet ten dienste van de Gehoorde Baron, die van alles probeert om het zijn vrouw naar de zin te maken.

De zwart-wit-illustraties zijn met fijne pennentrekken neergezet, levendig, verzorgd, duidelijk en fantasievol. Modderland is meer dan een parodie op Middle-Earth. Die referentie plaatst het boek in het genre van de fantasy-epen, en je zou kunnen zeggen dat het scenario in hele grote lijnen op dat van "In de Ban van de Ring" lijkt. De titel van het derde deel, "Krijger zonder vrees", verwijst naar "Jan zonder vrees" en maakt duidelijk dat Paul Stewart uit meer bronnen put dan alleen Tolkien.

Vertaalster Erica Feberwee slaagde erin om de hele Modderland-trilogie de frisheid, originaliteit en humor te geven van het origineel, Muddle-Earth, een knipoogje naar Middle-Earth, het gebied waarin Tolkiens "In de ban van de ring" zich afspeelt. Humor is erg moeilijk te vertalen, zeker in een boekje dat in hoge mate steunt op een ironisch gebruik van bekende elementen, en dat tegelijk originele motieven inlast.

Overigens is de Modderland-trilogie niet de enige interessante parodie op een bekend fantasywerk. En ouder voorbeeld is "Tanja Grotter de magische contrabas"*. Het merkwaardige van dat boek is dat het min of meer het tegengestelde doet van de Moddertrilogie. Tolkien zelf heeft gezegd dat "In de Ban van de Ring" voor volwassenen is (en dat het over de dood gaat), terwijl de odderland-trilogie een jeugdboek is. "Tanja Grotter" daarentegen is voor volwassenen, terwijl het voorbeeld, "Harry Potter", voor kinderen vanaf 10 jaar is. Overigens werd "Tanja Grotter en de magische contrabas" door de uitgever van de Nederlandstalige "Harry Potter" beschuldigd van plagiaat, en heeft men zich niet durven verzetten tegen de veroordeling in kort geding. Dat betekent dat met "Tanja Grotter" niet gebeurde wat bijvoorbeeld wel gebeurde voor "De Da Vinci Code", namelijk dat de rechter de betrokken boeken volledig las. Was de zaak ten gronde behandeld, dan had men "Tanja Grotter" niet veroordeeld. Parodieën moeten immers mogen.

Ondergetekende zat na de eerste twee delen ongeduldig op het derde deel te wachten, waarin eindelijk duidelijk wordt wat er met de verdwenen tovenaars is gebeurd, of Bart terug thuis geraakt, en wat al die theelepels in het boek doen, want er is "één theelepel om allen te regeren, één theelepel om hen te vinden, één theelepel die hen naar het Giegelveld zal brengen en hen zal binden".

Het is een jeugdroman, geschikt vanaf 10 jaar, maar door de verwijzingen naar andere fantasyliteratuur, boeit hij ook volwassenen. Ondergetekende zat na het eerste deel dan ook ongeduldig op de volgende te wachten. Overigens beperkt het volwassenenamusement zich niet tot verwijzingen naar fantasyliteratuur, zoals blijkt als de Gehoorde Baron een oude liefde ontmmoet. Grappig is ook hoe het gedrag van de personages afwijkt van de fantasy-clichés.De trilogie verscheen eerder in drie delen: "Engelbert de Enorme", "Pas op, draken!" en "Krijger zonder Vrees". Nu zijn ze gebundeld in één kloeke paperback van 470 p's, verkrijgbaar voor een zachte prijs van nog geen 15 euro. Uren leesplezier.

De lezer krijgt er nog de fijne tekeningen van Chris Riddell bij cadeau. Zij tollen speels over de bladzijden en passen uitstekend bij de humor en fantasie van Stewart. Riddell slaagt er zelfs in boven elk hoofdstuk een ander figuurtje te tekenen dat een bord vasthoudt waarop het hoofdstuknummer staat.

* "Tanja Grotter en de magische contrabas" door Dmtri Jemets, 2003, Brussel, Roularta Books, genummerde en gelimiteerde editie, vertaling Loes Visser, paperback, 23 x 15,5 x 2 cm, 253 p's, ISBN 90-5466-504-1.
Prijs: oorspronkelijk 20 euro, maar doordat de veroordeling in kort geding herdrukken verhinderde, zou de zeldzaamheid van het boek de prijs al hebben doen stijgen.

Modderland-trilogie, Paul Stewart en Chris Riddell, 2007, Baarn, Uitgeverij De Fontein, geïllustreerd, oorspronkelijk: "Muddle-Earth", vertaling: Erica Feberwee, 20 x 12,5 x 3 cm, 162 o's, ISBN 978-90-261-2097-8.
Prijs:14,95 euro

17:52 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in Vrije tijd | Permalink | Commentaren (0) | Tags: literatuur, fantasy, sciencefiction, roman | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |