23-02-10

Taalprobleem: afleidingen van afkortingen


FOUT: Dat is geen echte vip, hij is eigenlijk een vip'je.

GOED: Dat is geen echte vip, hij is eigenlijk een vipje.



VERKLARING

De spelling van afkortingen is moeilijk, doordat er een onderscheid wordt gemaakt tussen initiaalwoorden en letterwoorden.

Een initiaalwoord is een woord dat gevormd wordt met de beginletters van afzonderlijke woorden en dat we letter per letter uitspreken. Bijvoorbeeld: pc: /peesee/ of /piesie/, van "personal computer".

Een letterwoord is een woord dat gevormd wordt met de beginletters van afzonderlijke woorden, die we samen als een woord uitspreken. Bijvoorbeeld: havo: /haavoo/, van "hoger algemeen voortgezet onderwijs", of vip: /vip/, van "very important person".

De afleiding van een afkorting is afhankelijk van het type afkorting: initiaalwoord of letterwoord.

Afleidingen van initiaalwoorden als "vwo" schrijven we met een apostrof, ongeacht of het initiaalwoord een of meer hoofdletters heeft: AOW'er, VTM'er, cd'tje, vzw'tje, vwo'er, VLD'er enzovoort.

Maar afleidingen van letterwoorden worden anders behandeld. Omdat we een letterwoord als een woord uitspreken, zoals "havo", behandelen we een letterwoord als een gewoon woord.

En net zoals we afleidingen van een normaal woord als één woord schrijven (pet -> petje), schrijven we ook afleidingen van letterwoorden als één woord.

Maar de Nederlandse spelling zou de Nederlandse spelling niet zijn, als er geen addertje onder het gras zat.
Al wordt "Jan" "Jantje", een letterwoord met een of meer hoofdletters wordt niet als één geheel geschreven, maar krijgt een weglatingsteken tussen het grondwoord en het achtervoegsel. Het is dus Unicef'er, FAQ'je en Hema'tje.

Er is nog een instinkertje. Omdat "havo" als een gewoon woord wordt beschouwd, moet bijvoorbeeld de uitgang "-er" eraan worden geplakt, en dat geeft "havoer". Maar omdat zo'n spelling verkeerd kan worden gelezen, moet er een trema op de "-e-" staan, en is de goede spelling "havoër".

Afleiding

Ter verduidelijking: een afleiding is een woordvormingsprocedé waarbij aan een grondwoord taalelementen worden toegevoegd die niet als losse woorden kunnen voorkomen. Deze toevoegsels kunnen worden onderscheiden in voor- en achtervoegsels.

Met behulp van het achtervoegsel "-halve" ("uit hoofde van", "met het oog op") kunnen bijvoorbeeld bijwoorden worden afgeleid van abstracte zelfstandige naamwoorden. Bijvoorbeeld: ambtshalve, gemakshalve, voorzichtigheidshalve.

Door middel van het voorvoegsel "on-" kunnen bijvoorbeeld van bijvoeglijke naamwoorden nieuwe bijvoeglijke naamwoorden worden afgeleid. Bijvoorbeeld: onaardig, onbarmhartig, ongezond, onmatig.



Noten:

vwo: voorbereidend wetenschappelijk onderwijs

havo: hoger algemeen voortgezet onderwijs

17:13 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taal, taalprobleem, taalkunde, afkortingen, afleidingen, letterwoorden, initiaalwoorden | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

15-02-10

Taalprobleem: hoofdletters en kleine letters

FOUT Lars Machenil wordt de nieuwe cfo van Fortis.
GOED Lars Machenil wordt de nieuwe CFO van Fortis.

VERKLARING
"Een initiaalwoord of letterwoord dat we ontlenen aan een andere taal, behoudt zijn spelling zolang we het als vreemdtalig aanvoelen." (Woordenlijst) In gewonemensentaal is de CFO (chief financial officer) de financieel directeur.

07:30 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taal, taalprobleem, taalkunde, hoofdletters kleine letters | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

01-02-10

Over de uitspraak van "soit" en andere verschillen tussen het Frans in Nederland en Vlaanderen

Voor niet-Franstaligen die een keurige opleiding gehad hebben metFranse les is het wellicht voor de hand liggend om het tussenwerpsel'soit' (het zij zo, goed dan, laten we het hierbij houden, ...) uit tespreken als 'swa', naar analogie met 'il soit' en 'soit (que) ... soit(que)' - die worden voor een klinker ook uitgesproken als 'swat', maardat is een ander verhaal.

Maar taal is vaak niet zo voor de hand liggend. Voor zover ik het hebkunnen nagaan, spreken Franstaligen het tussenwerpsel 'soit' ALTIJDuit als 'swat'. Sterker nog, als je 'soit' in een gesprek met eenFranstalige gebruikt in die betekenis en je spreekt het 'swa' uit, isde kans groot dat hij niet begrijpt wat je bedoelt.


Vermakelijk gesprek eind vorige week, tussen een Namurois die al eenaantal jaren in Vlaanderen woont en goed Nederlands praat maar wel meteen hoorbaar accent, een Nederlander die ook al een paar jaar inVlaanderen woont, en ik.

De Nederlander sluit een gespreksonderwerp af met het tussenwerpsel'soit', uitgesproken als 'swa'. Begrijp ik meteen, omdat ik weet datNederlanders dat vaak zo uitspreken. In Van Dale staat ook in deeerste plaats die uitspraak, met erbij iets als 'ook wel eens swat'(VD14 staat niet op deze computer). Maar ik zie het onbegrip in deogen van de Waal en help 'm even: "Swat."

"O, soit!" reageert hij meteen.

"Hoezo?" zegt de Nederlander. "Dat spreek je 'swa' uit, toch, op z'nFrans, net als 'il soit'?"

Waal: "Eh, nee, eigenlijk. In het Frans is het wel 'il soit (swa)',maar we zeggen altijd 'soit (swat)'."

Nederlander: "Maar er zal wel een verband zijn tussen 'il soit' en'soit', toch?"

Waal: "Niet dat ik weet. Misschien ooit wel, maar intussen is 'soit'gewoon een tussenwerpsel dat met een 't' wordt uitgesproken."

Nederlander: "Wat verstond je dan toen ik 'swa' zei?"

Waal: "Ik dacht: wat heeft 'zijde' er nu mee te maken?"

Nederlander (tegen mij): "En jij, wat verstond jij?"

Ik: "Ik begreep het wel, maar ik weet dat Nederlanders dat vaak als'swa' uitspreken. Dat is eigenlijk wel logisch en misschien zou ik datook doen als ik niet al heel vaak Franstaligen 'swat' had horenzeggen."

Nederlander: "Is de uitspraak 'swa' dan fout?"

Waal: "In het Frans in ieder geval wel, volgens mij."

Ik: "In het Nederlands niet, vind ik. Maar ik vind ook dat je deuitspraak 'swat' niet fout kunt noemen in het Nederlands: heel watNederlandstaligen die vaak in contact komen met Franstaligen zullendie uitspraak wel gebruiken, volgens mij. Dat tussenwerpsel isintussen een eigen leven gaan leiden in het Nederlands, tant pis datde uitspraak dan wat is gaan afwijken van het Frans. Ingevoerdewoorden hebben dat wel eens vaker. Zo kun je toch ook onmogelijkvolhouden dat 'rotonde' met alle geweld 'rond gebouw' moet betekenen."

Nederlander (verbaasd): "Betekent dat dan 'rond gebouw'?"

Waal (even verbaasd): "Betekent dat in het Nederlands dan iets andersdan 'rond gebouw'?"

Ik: "Daar wordt het gebruikt voor 'rond-point'."

Waal: "Hoe, dat is toch gewoon een rondpunt?"

Nederlander: "Dat hoor ik hier in België ook voortdurend, maar inNederland noemen we dat inderdaad een rotonde. Dat komt van het Frans,toch?"

Ik: "Het woord wel en de oorspronkelijke betekenis 'rond gebouw' ook.Maar de betekenisverandering naar 'verkeersplein', daar hebben deFranstaligen niet aan meegedaan. En de meeste Vlamingen ook niet, hebik de indruk. Die gebruiken de leenvertaling 'rondpunt'."


Enfin, best wel een geanimeerd gesprek, en een illustratie van desubtiliteit van talen en ontleningen.


Maurice Vandebroek

10:56 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taal, taalkunde, vlaams, frans, nederlands, rotonde, rondpunt, maurice vandebroek, taalverschillen, ontleende woorden, soit, rond-point | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

12-01-10

Taalprobleem: of ... of

FOUT* Ofwel gaat hij naar de bakker. Ofwel gaat hij naar de slager.
GOED Of hij gaat naar de bakker. Of hij gaat naar de slager.

VERKLARING
We hebben een * achter FOUT gezet, omdat de eerste zin eigenlijk niét fout is, maar de constructie wordt niet door iedereen aanvaard.
Sommigen willen het volgende:
- Ofwel hij gaat naar de bakker. Ofwel hij gaat naar de slager.
Er lijkt in het zuiden een voorkeur te zijn voor de variant met inversie, en in het noorden voor de variant zonder inversie, maar toch kun je het taalgebied voor de combinatie "ofwel...ofwel" niet zo scherp indelen.
Er zijn ook Nederlanders die de vorm zonder inversie letterlijk vertaald Frans vinden.Het probleem kan echter worden vermeden door "of...of" te gebruiken.
Sommigen zouden zelfs die eerste "of" weglaten, maar als je dat doet, laat je ook weg dat de aangesprokene moét kiezen, dat hij onder druk wordt gezet om een van beide mogelijkheden te kiezen, en dat hij niet allebei kan doen.
De varianten met "ofwel" worden ook nogal eens als formeel beschouwd.

07:30 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taal, taalprobleem, taalkunde, of, ofwel | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

01-11-09

Kana-manga op de Boekenbeurs te Antwerpen 2009

KanaOpBallonMediaKASSA20091030Om een of andere reden kregen we een uitnodiging voor de openingsavond van de Boekenbeurs te Antwerpen.

Gewoonlijk gaan we daar niet heen, omdat het nogal ver is, maar deze keer gaf het ons de gelegenheid om de stand van een van onze klanten te bezoeken, nl. Kana. Het is altijd prettig om de klanten eens terug te zien.

De Kana-stand is opgenomen in de stand van BallonMedia, een van de grootste verspreiders van stripverhalen in België en Nederland.

Op de boekenbeurs staan ze in Hall 2, op plaats 205

Kana had hun hele catalogus meegebracht! Een muur vol manga's!

KaanOpBallonMediaREKKEN20091030b

12:35 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (5) | Tags: manga, strips, opening, vertalen, boekenbeurs, stripverhaal, kana, vertalingen, vertaalbureau, ballon media, antwerpen 2009, openingsavond | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

06-10-09

Taalprobleem: kost wat kost

FOUT Herstel die auto, het kostte wat het kost!
GOED Herstel die auto, het koste wat het kost!

VERKLARING

    Algemeen Nederlands zijn:
  • het koste wat het wil
  • het koste wat het kost
  • koste wat het kost
  • koste wat kost

Voorkeur: "koste wat het kost".

(Het) kost(t)(e) wat (het) kost

[?] Wat is juist: "het kostte wat het kost", "het koste wat het kost", "koste wat het kost" of "kost wat kost"? Of mogen al deze varianten?
[!] Ze zijn niet allemaal goed. Juist zijn: "het koste wat het kost" en de kortere vormen "koste wat het kost" en "koste wat kost".
"(Het) koste wat (het) kost" is een vaste uitdrukking met de betekenis: 'het mag zoveel tijd/moeite/geld kosten als het kost'. Bijvoorbeeld in 'Frederik wil koste wat (het) kost kaartjes hebben voor het concert' en 'Het koste wat het kost, maar ik wil Mount Snowdon beklimmen.' Koste is hierin een werkwoordsvorm die we de aanvoegende wijs (ook wel conjunctief) noemen. De aanvoegende wijs vormen we door de slot-n van het hele werkwoord af te halen: kosten wordt koste.
"Kost wat kost" wordt als minder juist gezien omdat de aanvoegende wijs koste hier 'verminkt' zou worden. Het wegvallen van de e bij deze vorm komt echter vaker voor: in dat haal je de koekoek moet haal ook gelezen worden als hale.
In Vlaanderen stuit de verkorte vorm kost wat kost soms op kritiek omdat het een leenvertaling zou zijn van het Franse coûte que coûte.
"Het kostte wat het kost" is onjuist: kostte is de verledentijdsvorm van kosten, en alleen de aanvoegende wijs koste heeft de betekenis 'het moge/mag kosten'. De verleden tijd kostte is uiteraard wel juist in zinnen als 'Het kaartje kostte 70 euro' en 'Het kostte me een dag, maar ik heb Mount Snowdon beklommen.'

17:25 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taalprobleem, het kostte wat het kost, het koste wat het kost, het koste wat het wil, koste wat kost, koste wat het kost | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

30-09-09

Taalprobleem: De eeuwige bijstelling


FOUT Wij vragen om uw steun als trouwe en gewaardeerde partner.
GOED Wij vragen u, trouwe en gewaardeerde partner, om steun.

VERKLARING

Bijstelling.
Het klinkt als een overbodig aanhangsel, en als titel in een grammaticahandboek is het meestal geslaagd om iedere leerling het gevoel te geven dat hij weer 's een mooie lentedag moet verknoeien aan een bijkomstigheid.
Maar er zijn toch gevallen waarin een bijstelling toch een goede oplossing is om een tekst duidelijk te maken.

We kunnen van ons foute zinnetje hiervoor maar liefst vier varianten maken:

  • 1) Wij vragen om uw steun als trouwe en gewaardeerde partner.
  • 2) Wij vragen u, trouwe en gewaardeerde partner, om steun.
  • 3) Wij vragen uw steun als trouwe en gewaardeerde partner.
  • 4) Wij vragen u als trouwe en gewaardeerde partner om steun.
"1" is strikt gezien niet verkeerd, maar het is niet duidelijk wie hier nu die "trouwe en gewaardeerde partner" is. De "wij" uit de hoofdzin, of de aangesproken "u"?
De bijstelling in "2" is precies wat we nodig hebben om die verwarring te vermijden."3" en "4" zijn nog twee mogelijke varianten, maar ze zijn al even onduidelijk.
Het overbodige aanhangsel van de grammatica lijkt hier dus de beste oplossing.

Toch is dat niet helemaal waar. Er is nog één uitweg: namelijk "onze" toevoegen.
Dan krijg je nog vier extra varianten:

  • 1') Wij vragen om uw steun als onze trouwe en gewaardeerde partner.
  • 2') Wij vragen u, onze trouwe en gewaardeerde partner, om steun.
  • 3') Wij vragen uw steun als onze trouwe en gewaardeerde partner.
  • 4') Wij vragen u als onze trouwe en gewaardeerde partner om steun.
Het is duidelijk dat daarmee de dubbelzinnigheid in alle gevallen is opgelost, maar ook dat de toevoeging "onze" in de variant met de bijstelling overbodig is, en er dan ook beter kan worden weggelaten.

We houden dus de volgende bruikbare alternatieven over:

  • 1") Wij vragen om uw steun als onze trouwe en gewaardeerde partner.
  • 2") Wij vragen u, trouwe en gewaardeerde partner, om steun.
  • 3") Wij vragen uw steun als onze trouwe en gewaardeerde partner.
  • 4") Wij vragen u als onze trouwe en gewaardeerde partner om steun.

15:55 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taalprobleem, bijstelling | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |