28-03-12

Boycotten, saboteren en de Ronde van Vlaanderen

Boycot

De Engelse rentmeester Charles Cunningham Boycott (1832-1897) maakte het in Ierland bij zijn pachters zo bont, dat ze hem in 1879 volledig isoleerden. Ze wilden niets meer met hem te maken hebben.

Toen in latere gevallen men iets economisch wou isoleren, noemde men dat een "boycott". In de internationale politiek wordt het vaak gebruikt als economisch drukkingsmiddel op een staat.

Het woord is dus afgeleid van de familienaam Boycott. In het Nederlands is de spelling tegenwoordig "boycot" met één "t".

Uit "boycott" ontstond het werkwoord "boycotten".


Sabotage

De woorden sabotage en saboteren zijn afkomstig uit het Frans. De etymologie is onduidelijk, omdat het Franse "sabot" (een type schoeisel genaamd "klomp") niet van hetzelfde woord zou zijn afgeleid als het Franse "saboter" (saboteren), dat al in de 13e eeuw zou hebben bestaan, en dat "kloppen", "slaan" betekende.

Vaak denken mensen dat "sabotage/saboteren" werden afgeleid van "sabot", omdat arbeiders hun "sabots" in machines zouden hebben gegooid om die te blokkeren en te vernietigen. Maar dat klopt niet helemaal.

Het Franse werkwoord "saboter" kreeg al in de 16e eeuw de betekenis "met de voeten slaan", dus "schoppen". Dat was een betekenisverenging van het eerdere "kloppen", "slaan".

De huidige als meest waarschijnlijk geachte hypothese is dat men iemand saboteerde door met de voeten op de grond te stampen. Houten klompen op plavuizel maken een oorverdovend lawaai, zodat je niet meer hoort wat wordt gezegd. Heel handig dus als de spreker dingen zegt die je niet bevallen, bijv. als hij opdrachten geeft die je niet wilt horen.

In de 19e en 20e eeuw werd de klomp als symbool gebruikt door de anarchisten, maar zij gooiden hem niet in machines.

Het is wel zo dat in het begin van de 19e eeuw in Lyon (Frankrijk) met klompen weefmachines ("jacquards") zouden zijn verwoest.

Ook die geschiedenis is niet zo eenvoudig. Lyon en omgeving werden in de 18e eeuw een belangrijk centrum voor weefgetouwen. De nieuwe jacquards waren zo hoog, tot 4 meter, dat ze niet meer in gewone huizen pasten. Er moesten op de duur speciale ruimten voor worden gebouwd, en daarvoor was veel kapitaal nodig.

Daardoor vielen de wevers uiteen in twee groepen. Wie een eigen weefgetouw had, was een "maîtres tisseurs" (meesterwever) of een "chef d’atelier". Wie dat niet had, was een "canut" (zijdewever). Die termen zijn dus Lyonees taalgebruik.

De canuts werkten in zeer slechte omstandigheden, soms 18 uur per dag, en traden vaak in opstand. Hun opstand in november 1831 wordt beschouwd als de eerste arbeidersopstand. Zij zouden hun "sabot" hebben gebruikt om machines te vernietigen, en toen zou het woord "sabotage" zijn huidige betekenis hebben gekregen.

Overigens mag je die arbeidersopstanden in Lyon echt niet onderschatten: de Franse koning heeft meerdere keren kanonnen en duizenden, zelfs tienduizenden soldaten ingezet om de opstand neer te slaan.

Het woord "sabotage" is dus zeker niet afkomstig van de grote Luikse stakingen, want die vonden pas in 1886 plaats. Het woord "sabotage" was toen al bekend.

Er is echter ook een parallelle ontwikkeling van het woord "saboter". De technische term "saboter" wordt in de spoorwegtechniek gebruikt en betekent het doorboren van de dwarsbalken om er een spoorstaafvoet doorheen te steken. Die term werd al in 1872 geattesteerd. Zo'n spoorstaafvoet heet in het Frans "sabot". De omgekeerde beweging, waarbij de kraagschroeven worden verwijderd, werd gebruikt om de spoorwegen te saboteren en treinen te doen ontsporen.

Ronde van Vlaanderen

Naar aanleiding van de Ronde van Vlaanderen in 2012 werd door sommigen opgeroepen om de Ronde te boycotten, wat een zuiver legitieme actie is. Tenslotte kun je niemand dwingen om iets met de Ronde te maken te hebben.
Anderen dreigden ermee verder te gaan en ze te saboteren door punaises op de weg te gooien. Wat een heel andere kwestie is.
Wie die sabotage zou willen uitvoeren is niet bekend, wie de zogenaamde "waarschuwingsbrief" heeft verstuurd is ook niet bekend, en evenmin is bekend met welk doel de brief eigenlijk werd verstuurd: echt om te waarschuwen, of om sympathie op te wekken voor de Ronde en de tegenstanders belachelijk te maken?

22-03-12

Japans: wat is een freeter?

Freeter (フリーター, uitspraak: furītā); andere spellingen: ''furītā'', ''furiita'', ''freeta'', ''furiitaa'' en ''furitaa''.
Freeter is een Japans woord voor mensen tussen 15 en 34 jaar die geen voltijdse baan hebben of werkloos zijn, met uitzondering van huisvrouwen en studenten.
Oorspronkelijk verwees de term naar jongeren die er vrijwillig voor kozen om geen salary-men te worden, zelfs al waren er op dat moment banen te krijgen.
Het was een protestbeweging tegen een aspect van de Japanse maatschappij.

Freeters kunnen ook worden beschreven als freelancers of mensen die onder hun niveau werken of niet voltijds werken. Ze beginnen geen carrière na hun onderwijs, maar blijven geld verdienen met laaggeschoold en slecht betaald werk.

Het woord ''freeter'' of ''freeta'' werd in 1987 of 1988 voor de eerste keer gebruikt.
Het is een mengwoord uit het Engelse ''free'' (of ''freelance'') en het Duitse ''Arbeiter'' ("arbeider").
''Arubaito'' is de Japanse uitspraak van "Arbeiter". Het is een Japans leenwoord.
Doordat Duits en Engels (vooral voor wetenschappen en medicijnen) vóór Wereldoorlog II op Japanse universiteiten werd gebruikt, werd ''Arubaito'' een bekend woord onder studenten om deeltijds werk voor studenten aan te duiden.
Een andere mogelijkheid is dat freeloader, ''furee-ro-da'', werd afgekort tot ''furi-da''.

11:24 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: japans, engels, duits, freeter, freelancer, arbeiter | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

29-02-12

"Het boek der spoken" van Jean Ray

spoken.jpg
Eindelijk verkrijgbaar: "Het boek der spoken" van Jean Ray!
Of John Flanders.
Of Raymond de Kremer.
Alla, what's in a name?
Die man had meer dan 150 pseudoniemen!
Hij was een Gentenaar die soms in het Nederlands en soms in het Frans schreef.
"Het boek der spoken" verscheen oorspronkelijk als "Le livre des fantomes", en was nog niet in het Nederlands verkrijgbaar.
Dat is nu wel het geval.
Het is een merkwaardige collectie spookverhalen in een merkwaardige editie: je krijgt in één deel zowel de Franse als de Nederlandse tekst: de ene kant bevat het Nederlandse boek, en als je het boek omdraait, krijg je de Franse versie. Een "back-to-back" wordt zoiets wel eens genoemd.
Wie het uitgeven van deze Nederlandse fantasy-auteur avant la lettre wil steunen, kan exemplaren rechtstreeks bij Vertaalbureau MOTTE bestellen omdat wij zorgden voor de correcties van het Nederlandse deel.
Indien gevraagd, wil de corrector die Nederlandse versie signeren.

"Het boek der spoken", Jean Ray, 2011, 1947 voor de Franse tekst, originele uitgave beperkt tot 300 exn, 15 x 21 cm, 328 p., D/2011/6358/4, 19,00 euro (excl. verzendingskosten).

14:28 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal, Vrije tijd | Permalink | Commentaren (4) | Tags: het boek der spoken, le livre des fantomes, jean ray, john flanders, raymond de kremer | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

10-02-12

Literaire aandelen

bob van laerhoven,de wraak van baudelaire,terug naar hiroshima,aandelen,participatie,crowd funding,sponseringJe zou het niet verwachten, maar ook van literatuur kun je aandelen kopen.
Bob van Laerhoven kreeg de inval om aandelen te verkopen van zijn boeken om daarmee de vertaler te betalen.
Hij heeft dat momenteel al met twee titels gedaan: "De wraak van Baudelaire" en "Terug naar Hiroshima", twee romans die we durven aanbevelen.
In Crowd funding: vele kleintjes maken iets groot(s) op zijn blog zet hij het hele idee erachter uiteen.
De lijst met deelnemers staat er ook, en wie interesse heeft, kan via het web deelnemen.
Bob zegt dat hij het gênant vindt en dat het hem op "schooien" lijkt, maar wij vinden dat het getuigt van inzet en initiatief.

11:17 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal, Vrije tijd | Permalink | Commentaren (3) | Tags: bob van laerhoven, de wraak van baudelaire, terug naar hiroshima, aandelen, participatie, crowd funding, sponsering | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

17-03-11

Ikigami: de nieuwe mangareeks

195626661.jpg
Vanaf deze week ligt Ikigami in de winkels, een stripreeks waaraan we meewerkten.
Het is géén kinderstrip, laat dat duidelijk wezen. We kijken dan ook uit naar de reacties, want er zijn weinig echt volwassen stripreeksen op de markt.
Wie dus is uitgekeken op de Jommekes, Kiekeboes', Suske & Wiskes en Kuifjes, kan dit eens proberen.
Het is een trap hoger dan Bernard Prince en gelijkaardige wat "hardere" strips.

16:19 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal, Vrije tijd | Permalink | Commentaren (1) | Tags: ikigami, manga, mangareeks, stripeeeks | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

25-02-11

Taalprobleem: "dat" of "wat"?

Er is een tendens om het verwijzend voornaamwoord "dat" te vervangen door "wat".
Taalboekjes keuren het soms niet eens meer af.
In welke gevallen kun je zonder blikken of blozen de w-vorm gebruiken?

1 Na een onbepaald woord als "iets", "niets", "alles" en "het enige"

Als er iets is wat ik ken, is het de uitslag van de lotterij.
Er is niets wat hij niet voor elkaar krijgt.
Nadat hij alles had verwezenlijkt wat hij wou bereiken, verveelde hij zich stierlijk.

2 Na een voornaamwoord (dat, datgene)

Het is dat wat hij heeft gezegd, wat me heeft verontrust.

3 Na een bijvoeglijk naamwoord dat zelfstandig gebruikt is.
Meestal is dat zelfstandig gebruikt bn dan in de overtreffende trap gebruikt.

Het bevreemdendste wat ik ooit heb gelezen, was "Het einde van de eeuwigheid".
Het langste wat ik ooit las, was de serie Shaman King.

4 Na een telwoord of een rangtelwoord

Het eerste wat ik ooit las, waren de avonturen van Blake en Mortimer.
Het derde wat verscheen, was het laatste wat we zagen.

5 Als "dat" verwijst naar een hele zin

De uitgeverij bracht in korte tijd duizenden titels uit, wat de hele markt verstikte.

6 Als het antecedent van "wat" niet genoemd is

Wat ze ook hebben gezien, we zullen het nooit weten.

14:12 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (2) | Tags: betrekkelijk voornaamwoord, gebruik, dat, wat, datgene | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

21-12-10

Taalprobleem: weg

FOUT We vandaag de baan op moet, zal voorzichtig moeten zijn.
FOUT We vandaag de weg op moet, zal voorzichtig moeten zijn.

VERKLARING
Een "baan" is onder meer een plaats die voor bepaalde activiteiten wordt benut: glijbaan, kegelbaan, renbaan, tennisbaan, wielerbaan, startbaan.
Verwarrend is dat in de verkeersterminologie de "rijbaan" het gedeelte van de weg is waarop wordt gereden.
"Weg" wordt in het hele taalgebied gebruikt voor de al dan niet verharde strook grond die voor het verkeer bestemd is. Bijvoorbeeld: asfaltweg, betonweg, aardeweg en veldweg.

14:20 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: taal, taalprobleem, taalkunde, weg, baan, vertaalbureau motte, bureau de traductions motte, translation office motte | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |