27-01-09

Recensie: Het laatste fresco, door Gust van Brussel

Recensie: Het laatste fresco, door Gust van Brussel

Het laatste fresco, door Gust van Brussel

recensent: Peter Motte

onder auspiciën van De voormalige Tijdlijn en Vertaalbureau Motte

Met "Het laatste fresco" heeft Gust van Brussel een van de beste boeken geschreven die ik de laatste maanden heb gelezen.

Natuurlijk klinkt zo'n uitspraak niet overtuigend als ze niet in een nationale krant wordt gepubliceerd of in een belangrijk literair tijdschrift, maar laten we wel wezen: het boek heeft veel kwaliteiten.

Dik is het niet: 130 pagina's. Volgens sommigen is het dus meer een vette novelle dan een roman. Maar de betekenis van dat soort termen varieert nogal.

"Het laatste fresco" vertelt het verhaal van een man die na de dood van zijn vrouw door Italië zwerft, van hotel naar hotel, en onderweg vreemde personages ontmoet. Zijn dagen verlopen anders dan hij had verwacht.

Het boek is ingedeeld in zeven hoofdstukken, en elk hoofdstuk krijgt als titel de naam van een van de personages uit de Commedia dell'arte. Commedia dell'arte was een populaire vorm van volks improvisatietoneel. De acteurs bouwden gevarieerd toneel op, dat gedeeltelijk bestond uit geïmproviseerde invallen, en gedeeltelijk uit flarden tekst die ze uit het hoofd kenden. De toneelgroep moest goed op elkaar zijn ingspeeld, want de improvisaties veroorzaakten onverwachte reacties van de acteurs, waarop de andere acteurs gepast moesten kunnen reageren. De commedia dell'arte is verdwenen toen men vaste teksten begon te gebruiken, waardoor de levendigheid verloren ging.

De improvisatie was gedeeltelijk mogelijk doordat de personages categorieën mensen verbeeldden, zoals de geliefde, de minnaar, de politieagent, de dokter, enzovoort. Het zijn geen clichés, zoals in hedendaagse detectives nogal eens een politieagent optreedt die buiten de lijntjes kleurt en die kan rekenen op zijn trouwe adjudant op de gemoedelijke omgang met een of andere louche figuur. Nee, "il capitano" uit de commedia dell'arte vertegenwoordigt gewoon de gezagsdrager, zoals die in elke maatschappij voorkomt.

Gust van Brussel heeft zijn roman opgebouwd rond die toneelpersonages. Of, liever gezegd, de merkwaardige figuren die zijn hoofdpersonage onderweg ontmoet, worden behandeld in een hoofdstuk waarvan de titel de naam van een van die toneelpersonages draagt.

In "Il dottore" ontmoet hij een merkwaardige kerel die geldt probeert los te krijgen voor zijn uitvindingen. Om hem te ontlopen verlaat het hoofdpersonage zijn hotel, en begint hij Italië rond te trekken. De hele reis lang blijven de herinneringen aan de vreemde snoeshaan hem door het hoofd spoken, aangetrokken als hij wordt door het gevoel dat er meer inzicht in zijn krankzinnigheid zat, dan hij aanvankelijk had vermoed.

Alle hoofdstuktitels zijn in het enkelvoud, maar dat betekent niet dat er maar één persoange in zo'n hoofdstuk kan worden beschouwd als een voorbeeld van de categorie. In "Il capitano" zijn er minstens twee: Boris en een Porsche-chauffeur. Beiden treden op als mensen die meester zijn over hun omgeving, en tot op zekere hoogte over de hoofdpersoon - of waarvan de hoofdpersoon vermoedt dat ze meester zijn over hem. Zo is hij nooit zeker of Boris en zijn vrouw samen overspel hebben gepleegd.Een van de charmes van het boek is dan ook om in elk hoofdstuk te zoeken naar de personages die in de titelcategorie kunnen worden ingedeeld. Het is een manier om het verhaalverloop in te delen in hoofdstukken, maar ook een manier om verschillende aspecten van een categorie mensen tegenover elkaar af te wegen.

Maar bovenstaande is tot op zekere hoogte ingewikkeld gezever, want het boek leest niet als een moeilijk door te snijden klomp stopverf. Het gaat integendeel erg vlot. Alhoewel de gebeurtenissen weinig spectaculair zijn, houdt Gust van Brussel er de spanning in. De Porsche-chauffeur lijkt een maffia-type te zijn, maar er worden geen revolvers bovengehaald, en er zijn geen vechtpartijen. Het hoofdpersonage merkt alleen maar dat er iets aan de hand is, maar zelf wordt hij vriendelijk en voorkomend behandeld.

Zo wandelen we samen met de hoofdfiguur rond in Italië, en beleven we de manier waarop hij in het reine probeert te komen met zichzelf, de dood van zijn vrouw, en zijn herinneringen.

Het boek is zowel op papier verkrijgbaar, als elektronisch. Elektronisch kan het hier worden gekocht voor 5 euro.

"Het laatste fresco", Gust van Brussel, 2009, Turnhout, De Graal vzw, geïllustreerd, 132 p's, 22 x 13,3 x 0,9 cm, ISBN 978-90-504-5000-3

Prijs: als e-book 5 euro

20:26 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in Vrije tijd | Permalink | Commentaren (0) | Tags: literatuur, roman, het laatste fresco, gust van brussel | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

05-04-07

Recensie "Modderland" door Paul Stewart en Chris Riddell

Modderland-trilogie, door Paul Stewart en Chris Riddell

recensent: Peter Motte

onder auspiciën van De voormalige Tijdlijn en Vertaalbureau Motte

De grappige Modderland-trilogie behoort tot de categorie jeugdverhalen waar ook volwassenen zich mee amuseren. Bart belandt per ongeluk in een wereld waar magie bestaat. Spijtig genoeg zijn alle goede tovenaars verdwenen. Waarheen?

Niemand weet het, en er wordt naarstig - nou ja - gezocht. Bart wordt opgevangen door de meest klungelende tovenaar van de hele bende: Randalf de Wijze. De enige die niet verdween. Waarschijnlijk omdat hij niet genoeg tovenaar is voor de rol van verdwenen tovenaar. En hij is platzak, waardoor Bart het ook niet gemakkelijker krijgt. Onze held verlangt dan ook heftig naar huis, maar wordt op zijn tocht door de tovenaarswereld gelukkig vergezeld door zijn hond, Hendrik. En door de wat eigenwijze maar heus niet domme parkiet Veronica. Al bij al een gevarieerd gezelschap dat nét is opgewassen tegen de taken die Randalf aanneemt om wat geld te verdienen - al of niet ten dienste van de Gehoorde Baron, die van alles probeert om het zijn vrouw naar de zin te maken.

De zwart-wit-illustraties zijn met fijne pennentrekken neergezet, levendig, verzorgd, duidelijk en fantasievol. Modderland is meer dan een parodie op Middle-Earth. Die referentie plaatst het boek in het genre van de fantasy-epen, en je zou kunnen zeggen dat het scenario in hele grote lijnen op dat van "In de Ban van de Ring" lijkt. De titel van het derde deel, "Krijger zonder vrees", verwijst naar "Jan zonder vrees" en maakt duidelijk dat Paul Stewart uit meer bronnen put dan alleen Tolkien.

Vertaalster Erica Feberwee slaagde erin om de hele Modderland-trilogie de frisheid, originaliteit en humor te geven van het origineel, Muddle-Earth, een knipoogje naar Middle-Earth, het gebied waarin Tolkiens "In de ban van de ring" zich afspeelt. Humor is erg moeilijk te vertalen, zeker in een boekje dat in hoge mate steunt op een ironisch gebruik van bekende elementen, en dat tegelijk originele motieven inlast.

Overigens is de Modderland-trilogie niet de enige interessante parodie op een bekend fantasywerk. En ouder voorbeeld is "Tanja Grotter de magische contrabas"*. Het merkwaardige van dat boek is dat het min of meer het tegengestelde doet van de Moddertrilogie. Tolkien zelf heeft gezegd dat "In de Ban van de Ring" voor volwassenen is (en dat het over de dood gaat), terwijl de odderland-trilogie een jeugdboek is. "Tanja Grotter" daarentegen is voor volwassenen, terwijl het voorbeeld, "Harry Potter", voor kinderen vanaf 10 jaar is. Overigens werd "Tanja Grotter en de magische contrabas" door de uitgever van de Nederlandstalige "Harry Potter" beschuldigd van plagiaat, en heeft men zich niet durven verzetten tegen de veroordeling in kort geding. Dat betekent dat met "Tanja Grotter" niet gebeurde wat bijvoorbeeld wel gebeurde voor "De Da Vinci Code", namelijk dat de rechter de betrokken boeken volledig las. Was de zaak ten gronde behandeld, dan had men "Tanja Grotter" niet veroordeeld. Parodieën moeten immers mogen.

Ondergetekende zat na de eerste twee delen ongeduldig op het derde deel te wachten, waarin eindelijk duidelijk wordt wat er met de verdwenen tovenaars is gebeurd, of Bart terug thuis geraakt, en wat al die theelepels in het boek doen, want er is "één theelepel om allen te regeren, één theelepel om hen te vinden, één theelepel die hen naar het Giegelveld zal brengen en hen zal binden".

Het is een jeugdroman, geschikt vanaf 10 jaar, maar door de verwijzingen naar andere fantasyliteratuur, boeit hij ook volwassenen. Ondergetekende zat na het eerste deel dan ook ongeduldig op de volgende te wachten. Overigens beperkt het volwassenenamusement zich niet tot verwijzingen naar fantasyliteratuur, zoals blijkt als de Gehoorde Baron een oude liefde ontmmoet. Grappig is ook hoe het gedrag van de personages afwijkt van de fantasy-clichés.De trilogie verscheen eerder in drie delen: "Engelbert de Enorme", "Pas op, draken!" en "Krijger zonder Vrees". Nu zijn ze gebundeld in één kloeke paperback van 470 p's, verkrijgbaar voor een zachte prijs van nog geen 15 euro. Uren leesplezier.

De lezer krijgt er nog de fijne tekeningen van Chris Riddell bij cadeau. Zij tollen speels over de bladzijden en passen uitstekend bij de humor en fantasie van Stewart. Riddell slaagt er zelfs in boven elk hoofdstuk een ander figuurtje te tekenen dat een bord vasthoudt waarop het hoofdstuknummer staat.

* "Tanja Grotter en de magische contrabas" door Dmtri Jemets, 2003, Brussel, Roularta Books, genummerde en gelimiteerde editie, vertaling Loes Visser, paperback, 23 x 15,5 x 2 cm, 253 p's, ISBN 90-5466-504-1.
Prijs: oorspronkelijk 20 euro, maar doordat de veroordeling in kort geding herdrukken verhinderde, zou de zeldzaamheid van het boek de prijs al hebben doen stijgen.

Modderland-trilogie, Paul Stewart en Chris Riddell, 2007, Baarn, Uitgeverij De Fontein, geïllustreerd, oorspronkelijk: "Muddle-Earth", vertaling: Erica Feberwee, 20 x 12,5 x 3 cm, 162 o's, ISBN 978-90-261-2097-8.
Prijs:14,95 euro

17:52 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in Vrije tijd | Permalink | Commentaren (0) | Tags: literatuur, fantasy, sciencefiction, roman | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |