30-11-17

Yoko Tsuno Integrale 2: Duitse avonturen

Het is niet de eerste keer dat we bij Vertaalbureau Motte meewerken aan strips.

Dat is vooral de "schuld" van Peter Motte. Hij heeft een grote achtergrond in strips en andere verhalende media, en won onder andere enkele prijzen voor zijn eigen verhalen.

Als vertaler-proeflezer studeert hij nog elke dag talen, en strips zijn daarvoor een geschikte oefening.

Enerzijds zijn strips een erg gebalde uitdrukkingsvorm, doordat de tekeningen veel informatie in korte tijd geven. In een roman zijn meer woorden nodig voor decors, kleding, apparaten, landschappen ... Kortom: voor alles wat visueel kan worden uitgedrukt.

Anderzijds zijn strips een vreemd mengsel van taal en beeld, in tegenstelling tot film en theater, die dichter tegen de natuurlijke taalomgeving aanleunen.

Want al geven strips veel informatie in één oogopslag dankzij de tekeningen en inkleuring, ze hebben ook tekst nodig, en niet klank.

En het is precies die tekst die voor ons en vertaler-proeflezer Peter Motte de grote uitdaging vormt.

Terwijl in romans de plaats voor tekst in principe oneindig is, leggen strips veel ruimtelijke beperkingen op. Er moet karig met woorden worden omgesprongen.

Dat stelt speciale eisen aan vertalers, omdat vertalingen doorgaans langer zijn dan het origineel - overigens een merkwaardig fenomeen. En in strips mag de doeltekst niet langer worden dan het origineel, omdat alles in dat tekstballonnetje moet passen.

Sommige striptekenaars houden daarmee rekening door hun ballonnetjes wat te groot te maken, maar ze doen dat niet allemaal. Kleinere lettertypen kunnen een oplossing zijn, maar dat is niet altijd comfortabel leesbaar. Het is soms een hele stunt om een strip comfortabel leesbaar te vertalen, en toch alle informatie en gevoel van het originele werk over te brengen. Daardoor blijft het vertalen en corrigeren van strips een uitzonderlijke vingeroefening.

Vertaalbureau Motte werkte al mee aan de correcties van de stripteksten van de eerste thematische bundeling van de avonturen van Yoko Tsuno, en we mochten dat voor de tweede bundel overdoen.

De albums dateren van 1973 tot 1984, en de vertalingen waren minstens van vóór 1985. Sindsdien is de spelling al een paar keer veranderd, en dat was dus het eerste waar we op moesten letten. Maar we controleerden ook of er andere spelfouten waren, grammaticafouten, ontbrekende leestekens, en verkeerde of zelfs ontbrekende vertalingen.

Er werd ook gelet op specifieke stripkenmerken, zoals onomatopeeën. Ontbrekende onomatopeeën kunnen in strips soms verrassend belangrijk zijn, zeker bij een striptekenaar zoals Roger Leloup, die niet iets in twee plaatjes zal vertellen, als hij het in één kan doen. Ook de kwaliteit van de lettering is belangrijk: de tekst moet in het ballonnetje staan, niet erbuiten.

Maar Peter Motte lette er ook op of de technische en wetenschappelijke inhoud goed en duidelijk was overgebracht. In een sciencefictionstripreeks zoals Yoko Tsuno is dat niet zonder belang. Zoals alle sciencefiction is ook Yoko Tsuno een mengsel van feiten en fictie, en het is een evenwichtskunst om de grens tussen wetenschappelijk en technisch correct aan de ene kant en fantasie aan de andere kant te bewandelen zonder de lezers voor het hoofd te stoten.

Er wordt niet van de lezer gevraagd dat hij over alle noodzakelijke kennis beschikt, maar de schrijver moet er wel rekening mee houden dat de lezer die kan hebben. Sciencefictionstrips vertalen eist daardoor meer kennis van wetenschappelijke en technische vaktalen dan de gemiddelde strip.

Daarom doet het ons altijd genoegen als uitgeverij Ballon Media ons vraagt om de taal van de avonturen van Yoko Tsuno te controleren. En we zullen dat met veel plezier blijven doen.

donderdag, 30 november 2017

Integrale 2 brengt de Duitse avonturen samen, en bevat een thematische inleiding, in dit geval over Roger Leloup en zijn belangstelling voor Duitsland.

strips, stripverhaal, integraal yoko tsuno, integraal, duitse avonturen, dupuis

21:02 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in Actualiteit, taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: strips, stripverhaal, integraal yoko tsuno, integraal, duitse avonturen, dupuis | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

20-12-16

De reportages van Lefranc: De strijd om de Pacific

120_20102016113038-de-reportages-van-lefranc-8-de-strijd-om-de-pacific.jpgDe strijd om de Pacific, door Isabelle Bournier, O. Weinberg, Y. Plateau, Bruno Wesel, naar het personage van Jacques Martin
Bespreking: Peter Motte

De fabriek van Jacques Martin heeft jaren geleden het idee gehad om zijn personagers, zoals Alex en Lefranc, te gebruiken om documentaires op stripformaat te maken. Met "De reizen van Alex" kregen we daardoor goed geïllustreerde en gestoffeerde boekjes over de oudheid, en met "De reportages van Lefranc" doen ze dat over voor de 20e eeuw.

Sommigen zullen beweren dat de reeks niet boven het niveau van schooldocumentatie uitstijgt, maar ik moet nog de eerste volwassene ontmoeten die evenveel over de behandelde onderwerpen weet als wat er in die boekjes staat.

"De strijd om de Pacific" is het 8e deel in de reeks, en beschrijft de gevechten in de Grote Oceaan tussen Japan en vooral de Verenigde Staten tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Het is een aspect van onze geschiedenis dat vaak wat onderbelicht blijft. Het fenomeen van "de ver van mijn bed"-show is echter misleidend: veel westerse mogendheden hadden kolonies en handelsposten in het Verre Oosten tot na 1945. Nederland bezat Nederlands-Indië, Frankrijk zat in Indochina (Vietnam, Laos en Cambodja), Duitsland en dus ook Italië hadden banden met Japan, Groot-Brittannië had India als kolonie, en zelfs tot in 1997 was Hong-Kong Brits bezit.

De botsing tussen het Westen en Japan was dus niet alleen een zaak voor de Verenigde Staten. Het kan geen kwaad om onze kennis erover op te frissen, en om het stof af te nemen dat de reeks Buck Danny er vanaf het verschijnen direct na de Tweede Wereldoorlog er nogal racistisch dik heeft opgelegd.

Het boek opent met een tijdlijn en een overzichtskaart van de belangrijkste gebeurtenissen.
Japan was in de jaren 30 geëvolueerd naar een militaire dictatuur, een fenomeen dat we ook in veel andere democratische landen zagen. "De strijd om de Pacific" behandelt die evolutie voor de oorlog zelf wordt besproken.

Het werk beperkt zich niet tot een opsomming van gevechten, maar gaat dieper op de omstandigheden in, zoals de strategie achter de gekozen doelen. Het is verdienstelijk dat het boek ook de vragen behandelt over de motieven om atoombommen op Japan te gooien. Niet iedereen is ervan overtuigd dat het noodzakelijk was. Maar als je leest dat een Amerikaanse luchtraid een bommentapijt op Tokio gooide dat 200.000 slachtoffers veroorzaakte - meer dan de A-bom op Hiroshima (80.000 doden) en op Nagasaki - dan is het duidelijk dat deze reportage van Lefranc alleen maar kan eindigen met de balans van het aantal slachtoffers dat deze oorlog heeft gemaakt.

De ogenschijnlijke oppervlakkigheid van het werk wordt gelogenstraft doordat de tekst details duidelijk maakt zoals wat "kamikaze" eigenlijk betekent. Het is een woord dat in het Westen al decennialang verkeerd wordt gebruikt, maar dit boekje zet dat gelukkig recht.

Voor de prijs van een stripverhaal krijg je dus een prachtig dossier met een pakket aan informatie, waarbij de verzorgde striptekeningen alleen maar dienen om scènes weer te geven waarvoor geschikt fotomateriaal ontbreekt. De samenstellers hebben in allerlei archieven authentieke foto's, affiches en documenten gezocht om een goed beeld van de tijd te schetsen. Er is bijvoorbeeld een foto van de capitulatieakte.

De laatste bladzijden beelden enkele van de belangrijkste Japanse en Amerikaanse vliegtuigen en schepen af en vermelden de technische kenmerken ervan. Ook de uniformen van de strijdende partijen worden weergegeven. Het boek sluit af met de belangrijkste musea in de V.S., Japan en Nieuw-Caledonië. Het vermeldt een korte beschrijving van hun collecties, en de openingstijden, websites en zelfs de gemakkelijkste routes erheen.

De strijd om de Pacific, door tekst: Isabelle Bournier, tekeningen: O. Weinberg, Y. Plateau, inkleuring: Bruno Wesel, naar het personage van Jacques Martin, 2016, Casterman, vertaling: James Vandermeersch, lettering: Sarah Schotte, paperback, kleur, 56 p's, 29,5 x 22 cm, isbn 978-90-303-7183-9, prijs: 8,50 euro.

vrijdag, 16 december 2016

20:53 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in Vrije tijd | Permalink | Commentaren (0) | Tags: strips, geschiedenis, documentaire, tweede wereldoorlog, verre oosten, japan, verenigde staten, de reportages van lefranc, de strijd om de pacific | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

30-11-16

De kunst van Morris

strips, stripverhaal, Lucky Luke, Morris, de kunst van morrisDe kunst van Morris, Stéphane Beaujean & Jean-Pierre Mercier & Gaétan Akyüz & Vladimir Lecointre

bespreking: Peter Motte

Een prachtig cadeauboek voor anderen of voor jezelf om op een prettige manier met Lucky Luke kennis te maken of hem opnieuw te ontmoeten. Het toont weinig gezien materiaal over de beginperiode, en behandelt alle aspecten van de groei van de cowboy.

Bijna de helft van de kinderen heeft zich wel eens geamuseerd met Lucky Luke. En de andere helft ook, en dat al meer dan 70 jaar. Lucky Luke en zijn bedenker-tekenaar Morris verdienen dus een boek, en dat werd "De kunst van Morris".

Sommigen beweren dat er niets nieuws in staat. Anderen zeggen dat Lucky Luke oude meuk is. Maar dat doet niet ter zake: niet iedereen weet het allemaal al, en bovendien worden al die gegevens nu overzichtelijk verzameld en mooi geïllustreerd aangeboden. Daarmee wordt de kennis over die geschiedenis uit de gespecialiseerde en moeilijke verkrijgbare tijdschriften gerukt, en buiten de kring van enkele specialisten aan iedereen aangeboden. En, nee, het is niet academisch. Maar mogen we er soms geen lol aan hebben?

En dat hebben we dus wel: op het eerste gezicht is "De kunst van Morris" een kijkboek, maar een kunstvorm die verhalen en beelden mengt, moet beschreven worden met meer dan lettertjes.

De foto's tonen vooral de beginperiode, de tekeningen doorlopen het hele oeuvre. Door de uitvergrotingen zien we elke pennentrek van Morris. Wie zien hoe hij met enkele eenvoudige lijnen een hele scène neerzet. Veel had Morris niet nodig. Het uitvergrote vakje op pagina 152-153 uit 1955 is erg plat, maar zit vol beweging. Morris had een gave om beweging en rust, kalmte en dreiging, met elkaar af te wisselen. En dat ritme droeg veel bij aan de humor.

De auteurs van "De kunst van Morris" behandelen verwachte en onverwachte vragen. Waarom een cowboy? Waarom verhalen van 44 pagina's? Waarom de pagina-indeling? Waarom de achtergronden? Waarom vertrok Morris bij Dupuis?

Al die vragen worden beantwoord, maar de onverwachte kwesties zijn even boeiend. Morris maakte speelgoedjes op basis van Lucky Luke, waarbij hij misschien zat te dromen over merchandising. Hij werd beïnvloed door film, maar had er ook zelf invloed op, zoals blijkt uit het werk van Terence Hill. Morris bedacht de term "de negende kunst" voor een artikelreeks in het weekblad Spirou/Robbedoes, en staat daardoor aan de basis van de geschiedschrijving van de strip. Als karikaturist stopte hij allerlei mensen in zijn verhalen, maar hij werkte ook als cartoonist voor tijdschriften. En dat Lucky Luke op het einde van zijn avonturen een liedje zingt, is ontstaan uit een stukje cultuur waar we niets meer van weten.

De beginjaren van Morris hebben een dubbele betekenis. Het is niet alleen de geschiedenis van Morris en Lucky Luke, maar ook van de wortels van het Belgische stripverhaal. Er waren geen Blake & Mortimer of smurfen, of experimentele tekenaars zoals Andreas en Moebius. Morris en zijn tijdgenoten moesten nog alles zelf uitvinden, zelfs al bood de Amerikaanse strip een steunpunt. De soms bizarre gevolgen daarvan waren een reis naar de Verenigde Staten, samen met enkele andere grote namen uit de Belgische strip, en verwikkelingen met het Amerikaanse humoristische blad MAD. Morris' keuzes bepaalden uiteindelijk hoe strips er nu uitzien.

Waarom Lucky Luke niet meer rookt? Censuur? Censuur in strips is een slechte herinnering. Het bestond in veel vormen. Ook Morris had met alle aspecten ervaring. Sommige van die vormen waren onvermijdelijk: strips werden aanvankelijk alleen voor kinderen gemaakt. Er zaten ook onprettige kanten aan vast, maar het was niet altijd zo erg als het lijkt. Uitgever Charles Dupuis had iets tegen boksen, en wou er geen verhalen over in zijn Spirou/Robbedoes, maar niettemin publiceerden zowel Franquin het verhaal "Robbedoes, bokser" als Morris "Harde knoesten" in het weekblad.

Met "De Kunst van Morris" zullen veel lezers bekende schatten met een opgefriste glans zien, zoals een oud schilderij waarvan de eeuwenoude vuillaag is verwijderd. En voor wie Lucky Luke nog niet kent, zal het boek een onverwachte schatkamer tonen.

De kunst van Morris, Stéphane Beaujean & Jean-Pierre Mercier & Gaétan Akyüz & Vladimir Lecointre, 2016, Lucky Comics & Dargaud, gebaseerd op "L'art de Morris", met tijdlijn van Morris' leven, lijst van gepubliceerde strips van Morris, bibliografie met geraadpleegde werken, en index, gebonden met omslag, in kleur geïllustreerd, 312 p's, 30x28x3 cm,
ISBN 9782884714266, 45 euro

vrijdag 25 - zaterdag 26 november 2016

Vertaalbureau Motte bedankt Ballon Media - Dargaud voor de kans om mee te werken aan hun strips.

09:13 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in Actualiteit, Vrije tijd | Permalink | Commentaren (0) | Tags: strips, stripverhaal, lucky luke, morris, de kunst van morris | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

26-09-16

Sint-Michielsprijzen 2016

StripFacts.php#Sint-MichielsDie jaar vielen ons de Sint-Michielsprijzen op. De Sint-Michielsprijzen worden elk jaar in Brussel uitgereikt. Dat begon in 1971, en het zouden de oudste Europese prijzen voor stripverhalen en stripmakers zijn.

Het viel ons op doordat onder de winnaars van 2016 onder andere De Drie Parels van Sa-Skya door Christophe Simon is, een nieuwe aflevering in de legendarische reeks Corentin. Het album kreeg de persprijs.

Vertaalbureau Motte zorgde voor de correcties van de Nederlandse versie. Het doet ons plezier dat we door een van onze klanten, Ballon-Media, werden uitgekozen om mee te werken aan een album waarvan het origineel een prijs won.

Andere winnaars waren:
- de oeuvreprijs voor de Italiaanse tekenaar Milo Manara
- het beste scenario voor Xavier Dorison en Fabien Nury voor Zo Maak Je Fortuin in Juni 1940
- de humor/jeugdprijs voor Benoît Ers en Vincent Dugommier voor "Les Enfants de la Résistance"
- de prijs voor het beste jonge talent voor Lucy Mazel wegens "Communardes: Les Éléphants Rouges", op scenario van Wilfrid Lupano
- de prijs voor de beste tekenaar voor Frederik Peeters wegens Een Beeld van een Jongen
- het beste album van een Nederlandstalige auteur voor Paul Teng wegens De IJzeren Poort uit de reeks Tristan-album
- de prijs voor het beste album voor Matthieu Bonhommes wegens Lucky Luke: De Moordenaar van Lucky Luke

Onze beste gelukwensen aan alle winnaars.

22:21 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in Actualiteit, taal, Vrije tijd | Permalink | Commentaren (0) | Tags: strips, correcties, sint-michielsprijzen, brussel, 2016, corentin, de drie parels van sa-skya, ballon-media, christophe simon | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

30-11-15

Het stripverhaal in België: een prettig overzicht

strips, stripverhaal, belgië gestript, geert de weyer, geschiedenids, cultuurgeschiedenis, stripgeschiedenis, overzicht, naslagwerk

Het is de tijd dat we cadeaus zoeken, en het is de tijd dat er cadeaus verschijnen.
België gestript is een van die cadeaus, ideaal voor de striplezer die een overzicht wilt van een belangrijk deel van onze cultuur.
Het boek strooit illustraties rond van de schat die voor het beeldverhaal werd bijeengetekend door ijverige beroepsmensen, amateurs, klassiekers en eendagsvliegen. Het werd een verzameling jeugdherinneringen en wegwijzers naar nieuwe paden.
De auteur, Geert De Weyer, deed het zware labeur van de mijnwerker om ons het plezier te gunnen om tijdens lange winteravonden meer over onze favorieten te ontdekken, om te weten hoe onze geliefde schrijvers en tekenaars met elkaar in contact stonden, om de sporen te volgen die zij nalieten op hun tochten langs uitgevers, en om hun oeuvre te zien groeien.
Het boek roept bij iedereen herinneringen op die terugkeren tot de jeugd en de kindertijd, maar ook aan meesterwerken die strenge criteria trotseerden en vaak ondanks in plaats van dankzij de culturele canons ontstonden.
Het is een geweldige dikkerd geworden: groot formaat, geen pagina zonder illustraties, met vlot leesbare teksten die zich niet verliezen in eindeloos analytisch-academisch gezwam dat elke steen optilt om vast te stellen dat er grond onder ligt.
De voorpagina is een vondst: het boek als een doorkijk op een wereld. Het kondigt het bijzondere en unieke karakter van de uitgave aan.
Ik mag niet verzwijgen dat ik een van de eindredacteurs was, maar ik mag mijn rol niet groter voorstellen dan ze is: ik ben slechts één van de drie, en in het dankwoord vermeldt auteur Geert De Weyer meer dan honderd (100!) medewerkers, die zich vol overgave hebben ingezet om deze getuigenis vast te leggen.
Het is een boek dat de komende maanden in veel cadeauverpakkingen zal passen.

strips, stripverhaal, belgië gestript, geert de weyer, geschiedenids, cultuurgeschiedenis, stripgeschiedenis, overzicht, naslagwerk

09:00 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in Actualiteit, Vrije tijd | Permalink | Commentaren (0) | Tags: strips, stripverhaal, geschiedenis, cultuur, stripgeschiedenis, cultuurgeschiedenis, geert de weyer, belgië gestript, overzicht | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

07-05-14

Steuntje in de rug

ballon media, strips, boeken, Stefaan de BuysscherAf en toe spontaan een positief woordje van je klanten krijgen, doet plezier.

Sommigen jagen daar actief op, maar wij zijn wat dat betreft een beetje laks. Het vertaalwerk krijgt voorrang. Maar in deze sterk concurrerende business is dat niet altijd verstandig.

Daarom hier deze opmerking van een van onze klanten, die we deze week via e-mail binnenkregen.

Stefaan de Buysscher, de Publishing & Production Manager van Ballon Media, liet ons weten dat we hem hiermee mochten citeren:

" (...) ik zal hem 'live' op de hoogte brengen van de noeste 'laste minute'-klus die je met de correctie van de Biografie van Rosinsky tot een goed einde hebt gebracht.
Je hoort nog van ons. "

14:18 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in Actualiteit, taal | Permalink | Commentaren (0) | Tags: stefaan de buysscher, publishing & production manager, ballon media, strips, boeken | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |

22-12-13

Monografie Rosinski

2661934942.jpgEr verschijnt in 2013 een monografie over de tekenaar-schilder Rosinski, de man die Thorgal vlees en bloed gaf.

Vertaalbureau Motte werkte tijdens lange avondlijke en nachtelijke sessies aan de correctie van het boek, dat een overzicht wil geven van de hele carrière van een van de meeste gevierde striptekenars van het moment.

Het werk werd goed ontvangen door liefhebbers en vakmensen. Het bevat historische essays, verschaft meer inzicht in Rosinski's leven maar ook in de politieke situatie in Polen en in de Oost-West-relaties, laat veel collega's en medewerkers aan het woord, en brengt dat allemaal met een overweldigende hoeveelheid beeldmateriaal.

Een goede keuze: je kunt geen boek over striptekenaars samenstellen zonder tekeningen. Maar bovendien is Rosinski's werk veelzijdig qua stijl en thematiek. Er is in zijn oeuvre zoveel meer dan Thorgal.

Een mooie uitsmijter vonden we de portretten door Rosinski van bekenden en onbekenden, en waar wie kan kijken veel plezier aan kan beleven.

De monografie van Rosinski is door de tijdsdruk een van de moeilijkere projecten waar we dit jaar aan hebben meegewerkt, maar tegelijk ook een dat ons het meeste voldoening gaf.

15:16 Gepost door Peter Motte, vertaler van Vertaalbureau Motte in Actualiteit, taal, Vrije tijd | Permalink | Commentaren (0) | Tags: monografie, strips, rosinski, proeflezen, correcties | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | | Pin it! |  Print | | |